ΒΙΤΡΟΥΒΙΟΥ ΒΙΒΛΙΑ I-V

ΟΙ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ

1 Την αρχιτεκτονική συνιστούν η καλούμενη από τους Έλληνες Τάξις, η καλούμενη από τους Έλληνες Διάθεσις, η Ευρυθμία, η Συμμετρία, η Κοσμιότης και η καλούμενη από τους Έλληνες Οικονομία.
2 Τάξη είναι η, με αίσθηση μέτρου, ισόρροπη διάρθρωση των διαφόρων μελών του έργου και η - με επιδίωξη συμμετρίας - οργάνωση μιας ιεραρχημένης σχέσης μεγεθών στο σύνολο. Η Τάξη πραγματοποιείται μέσω αυτού που οι Έλληνες καλούν "Ποσότητα". Ποσότης είναι η επιλογή μονάδας μέτρου μέσα από το ίδιο το έργο,και η αρμονική συγκρότηση του συνόλου από τα επιμέρους στοιχεία των μελών του.
Διάθεση είναι η σωστή διάταξη των στοιχείων και η επίτευξη, με τη κατάλληλη σύνθεσή τους, ενός κομψού αποτελέσματος, ενός έργου που έχει ποιότητα. Η Διάθεση εμφανίζεται στην "ιχνογραφία", στην "ορθογραφία" και στη "σκηνογραφία", που καλούνται από τους Έλληνες "Ιδέαι". Η ιχνο-γραφία είναι [αποτέλεσμα] της, με αίσθηση μέτρου, συνδυασμένης χρήσης κανόνα και διαβήτη. Η ιχνογραφία μας δίνει το ίχνος του κτιρίου για να το χαράξουμε στο έδαφος. Η ορθο-γραφία είναι η κατά μέτωπον απεικόνιση, είναι η σχεδίαση, με αίσθηση μέτρου, μιας μορφής, κατ' αναλογίαν του έργου που μέλλει να κατασκευασθεί. Η σκηνο-γραφία είναι η σκιαγραφική απόδοση του μετώπου του κτιρίου και των πλευρών που απομακρύνονται, και η αντιστοίχηση όλων των γραμμών με το κέντρο ενός κύκλου [όπου βρίσκεται ο παρατηρητής]. Η ιχνογραφία, η ορθογραφία και η σκηνογραφία είναι καρπός συστηματικής σκέψης και επινοητικότητας. Η συστηματική σκέψη επιτρέπει την πραγματοποίηση του ζητουμένου, με τρόπο που να μας ευχαριστεί, και βασίζεται στην επισταμένη μελέτη και την εντατική προσπάθεια. Η επινοητικότητα επιτρέπει τη διαλεύκανση σκοτεινών ζητημάτων και την ανακάλυψη νέων πραγμάτων, και βασίζεται στην ευστροφία του πνεύματος. Αυτοί είναι οι ορισμοί που αφορούν στη Διάθεση.
3 Ευρυθμία είναι η όμορφη όψη και η ισόρροπη εμφάνιση στη κατά σύνολα σύνθεση των μελών. Προϋποθέτει ότι τα μέλη του έργου έχουν ύψος που ταιριάζει στο πλάτος τους, πλάτος που ταιριάζει στο μήκος τους, και ότι γενικά όλα ανταποκρίνονται στη συμμετρία τους.
4 Συμμετρία είναι η βασισμένη στην εναρμόνιση συμφωνία των μελών του έργου και η αντιστοιχία - βάσει ενός επιλεγμένου μεταξύ τους μέτρου - των διαφόρων επιμέρους στοιχείων στο σύνολο. Όπως στο ανθρώπινο σώμα ο χαρακτήρας της ευρυθμίας είναι σύμ-μετρος, και προκύπτει από τον πήχυ, το πόδι, την παλάμη, το δάκτυλο και από τα άλλα επιμέρους στοιχεία, έτσι και στα ολοκληρωμένα έργα: στα ιερά κτίρια από το πάχος του κίονα ή την τρίγλυφο ή , ακόμα, τον εμβατήρα [δηλαδή το κατώφλι]. Στις βαλλιστικές μηχανές, από την οπή στο στέλεχος που καλείται από τους Έλληνες "διπηχυαία" αλλά και στις υπόλοιπες τεχνικές κατασκευές το σύστημα της συμμετρίας προκύπτει από τα μέλη τους.
5 Κοσμιότητα είναι η άμεμπτη εμφάνιση ενός έργου που είναι συντεθειμένο με έγκυρο τρόπο από δόκιμα επιμέρους στοιχεία. Επιτυγχάνεται "θεματισμώ" - όπως λένε οι Έλληνες - "έθει" και "φύσει".
Κοσμιότητα επιτυγχάνεται θεματισμώ, όταν αφιερώνονται στον Κεραύνιο Δία, στον Ουρανό τον Ήλιο ή την Σελήνη ναοί που έχουν στέγη τους τον ουρανό, ναοί υπαίθριοι, γιατί τους θεούς αυτούς τους βλέπουμε να εμφανίζονται και να δρούν στο ανοιχτό και καταυγασμένο σύμπαν. Για την Αθήνα, τον Άρη, τον Ηρακλή ανεγείρονται δωρικοί ναοί, γιατί στις θεότητες αυτές λόγω της ανδρείας τους, αρμόζει να αφιερώνονται ναοί χωρίς στολίδια. Ο κορινθιακός ρυθμός φαίνεται ότι είναι ο πιο κατάλληλος για την Αφροδίτη, τη Χλωρίδα, την Περσεφόνη και τις νύμφες των πηγών, αφού ναοί πιο λεπτοί, διακοσμημένοι με άνθη, φύλλα και έλικες αποδίδουν τις προσήκουσες τιμές σε θεότητες που διακρίνονται για την τρυφερή τους φύση. Όταν για την Ήρα, την Άρτεμη, τον Διόνυσο και τους άλλους θεούς, που είναι όμοιοί τους, κατασκευάζονται ναοί σε ιωνικό ρυθμό, τότε λαμβάνεται υπ' όψιν η θέση που κατέχουν στη μέση [του δωδεκαθέου], αφού στα χαρακτηριστικά που δίδονται [στους ναούς αυτούς] υπάρχει κάτι που μετριάζει τη δωρική αυστηρότητα από τη μια και την κορινθιακή λεπτότητα από την άλλη.
7 Κοσμιότητα επιτυγχάνεται φύσει, όταν κατ' αρχάς για όλους τους ναούς έχουν επιλεγεί οι πιο υγιεινές περιοχές, και όταν, εκεί όπου πρόκειται να ανεγερθούν ιερά, έχουν βρεθεί πηγές [υγιεινού] νερού, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ιερά του Ασκληπιού, της Υγείας και των άλλων θεών, που οι ιαματικές τους ικανότητες θεραπεύουν πολλούς ασθενείς........
8 Οικονομία είναι η ισόρροπη κατανομή των υλικών και του διατιθέμενου χώρου, και ο, με πνεύμα φειδούς, καταμερισμός των δαπανών του έργου. Τηρείται, όταν ο αρχιτέκτων δεν ζητάει υλικά, που δεν υπάρχουν στη περιοχή, ή που δεν μπορεί να τα προμηθευτεί κανείς παρά σε υψηλές τιμές.......
9 Οικονομία ανώτερου βαθμού επιτυγχάνεται όταν οικοδομούνται κτίρια κατάλληλα για οικογενειάρχες, για [πλούσιους και την] μεγάλη τους περιουσία ή για ρήτορες και την υψηλή κοινωνική τους θέση. Οι κατοικίες στην πόλη είναι φανερό ότι πρέπει να φτιάχνονται διαφορετικές από αυτές στις οποίες εισρέουν τα προϊόντα αγροτικών ιδιοκτησιών. Οι κατοικίες τοκιστών χρημάτων διαφορετικές από αυτές ανθρώπων πλουσίων, με εκλεπτυσμένες προτιμήσεις, οι κατοικίες των ισχυρών, που με τη σκέψη τους κατευθύνουν τα δημόσια πράγματα, πρέπει να διαμορφώνονται ανάλογα με τις ιδιαίτερες ανάγκες τους και γενικά Οικονομία επιτυγχάνεται όταν κατασκευάζονται οικοδομήματα αντίστοιχα των προσώπων [για τα οποία προορίζονται]........