Σχόλιο Για Την Πλατεία Ομονοίας. Το Λανθασμένο Σύστημα Παραγωγής Δημοσίων Κτιρίων Και Έργων Που Ισχύει Στην Ελλάδα

Αθ. Ζούλιας - Αρχιτέκτων Πολεοδόμος

Σχετικά με την πλατεία Ομονοίας, διάβασα πρόσφατα, ότι πρόκειται να αρχίσουν νέες εργασίες αποκατάστασης και ανακατασκευής της μετά από νέες σχετικές μελέτες. Επίσης, διάβασα και τις απόψεις των μελετητών και του εργοδότη για τα αίτια αυτής της αποτυχίας. Οι απόψεις που διατυπώθηκαν έχουν μεγάλο ενδιαφέρον γιατί κάνουν ανάγλυφα τα βασικά αίτια της κακοδιαχείρισης και κατασπατάλησης του Δημοσίου χρήματος που πραγματοποιείται καθημερινά στα Δημόσια έργα.

Οι μελετητές υποστηρίζουν ότι δεν εφαρμόσθηκαν τα προσχέδια του διαγωνισμού, ότι στην πορεία της κατασκευής ο εργοδότης και ο εργολάβος έκαναν αλλαγές και στα υλικά και στην αρχιτεκτονική τους πρόταση και ότι αυτοί σαν επιβλέποντες το κατήγγειλαν, αλλά τι άλλο μπορούσαν να κάνουν;

Ο εργοδότης υποστηρίζει ότι η αρχική μελέτη ήταν ανεφάρμοστη σε αρκετά σημεία και ότι έπρεπε να προσαρμοσθεί στην πραγματικότητα, με την σύμφωνη γνώμη και της επίβλεψης.

Τις απόψεις του εργολάβου δεν τις έμαθα, αλλά φαντάζομαι ότι θα είναι περίπου οι ακόλουθες: Η μελέτη ήταν λάθος, ο εργοδότης συνεχώς έκανε αλλαγές άλλοτε σε συμφωνία και άλλοτε σε διαφωνία με την επίβλεψη και τελικά εμείς φτιάξαμε αυτό που καταλάβαμε.

Η δικιά μου άποψη είναι ότι έχουμε ακόμα μια σαφέστατη απόδειξη του σχιζοφρενικού συστήματος παραγωγής και υλοποίησης ενός Δημόσιου τεχνικού έργου, που ισχύει στην Ελλάδα. Και αναφέρομαι στην ηλίθια εμμονή διάκρισης αφ'ενός μεταξύ μελετητών και κατασκευαστών μηχανικών (λες και είναι δυνατόν να μελετήσει σωστά ένα έργο κάποιος που είναι άσχετος με την κατασκευή ή ότι είναι δυνατόν να κατασκευάσει σωστά ένα έργο κάποιος που είναι άσχετος με τις μελέτες) και αφ'ετέρου στην ακόμα πιο ηλίθια διάκριση των μελετητών σε κατηγορίες σε συνδυασμό με τους περιορισμούς που καθιερώνουν τα Μητρώα μελετητών και κατασκευαστών σχετικά με τις κατηγορίες που μπορούν να ασκούν.

Πιο αναλυτικά, σήμερα το σύστημα παραγωγής δημόσιων κτιρίων ακολουθεί την εξής διαδρομή:

Αρχιτεκτονικός διαγωνισμός

- μια διαδικασία κλειστή που αφορά ένα συγκεκριμένο αριθμό ατόμων που συνήθως εναλλάσσονται στη θέση του κριτή και του βραβευμένου, και όπου από ότι φαίνεται τα κριτήρια επιλογής των νικητών δεν είναι το υλοποιήσιμο του έργου και η δυνατότητα εφαρμογής του, αλλά η ποιότητα της έγχρωμης ζωγραφιάς-προοπτικού ή της μακέτας (που συνήθως δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα).
Οι συμμετέχοντες (κριτές και διαγωνιζόμενοι) είναι κυρίως μελετητές, που με τις σημερινές συνθήκες ωθούνται να είναι τελείως άσχετοι με την κατασκευή και την εφαρμογή της, αγνοώντας προφανώς την θέση του Δάσκαλου Αρχιτέκτονα Κυπριανού Μπίρη που υποστήριζε ότι η οικοδομική (η εφαρμογή μιας μελέτης) είναι και η πεμπτουσία της Αρχιτεκτονικής.
Το αποτέλεσμα λοιπόν αυτής της λανθασμένης διαδικασίας είναι ένα πρώτο Αρχιτεκτονικό Βραβείο, όμορφα ζωγραφισμένο, αλλά μη υλοποιήσιμο.

Μελέτη εφαρμογής - Κατασκευή

- σ'αυτή την φάση ολοκληρώνεται το "έγκλημα". Οι μελετητές αναπτύσσουν τα σχέδια τους με τα σχέδια εφαρμογής, χωρίς να έχουν (εξ'ορισμού, σύμφωνα με τα ελληνικά δεδομένα) και σπουδαία κατασκευαστική εμπειρία και κυρίως χωρίς να ξέρουν και ποιος θα είναι ο κατασκευαστής του έργου.
Ο κατασκευαστής θα κληθεί να διαβάσει τα τεύχη δημοπράτησης (συνήθως γεμάτα ελλείψεις) και σε συνθήκες πίεσης χρόνου αλλά και έντονου ανταγωνισμού και να υποβάλλει την προσφορά του για την ανάληψη του έργου. Ακολουθούν οι εκπτώσεις και η προσπάθειά του να προσαρμοσθεί στους μαθηματικούς τύπους επιλογής εργολάβων που κατά καιρούς αλλάζει το Υπουργείο.
Σε όλη αυτή την διαδικασία δεν υπάρχει καμία απολύτως έρευνα και διερεύνηση της Αρχιτεκτονικής λύσης. Αυτό θα γίνει μετά την επιλογή του ως αναδόχου.
Τότε θα αρχίσει να ανακαλύπτει τα λάθη της μελέτης και το ανεφάρμοστον αυτής και θα αρχίσει να προτείνει αλλαγές με την σύμφωνη γνώμη της επίβλεψης που με κάθε τρόπο επιδιώκει να είναι διαφορετική των μελετητών.

Η φάση της κατασκευής και της κατασπατάλησης του Δημοσίου Χρήματος

Οι μελετητές εξ'ορισμού άσχετοι με την κατασκευή (αφού έτσι τους θέλει το σύστημα των Μητρώων της ΓΕΜ) και οι κατασκευαστές εξ' ορισμού άσχετοι με την μελέτη (αφού έτσι τους θέλει το σύστημα Μητρώων Κατασκευαστών του Υπουργείου) και ένας εργοδότης που υποχρεώνεται σε "αναθεωρήσεις" της μελέτης, σε "αναθεωρήσεις" των τιμών και σε νέους συγκριτικούς πίνακες με πρόσθετες αμοιβές μελέτης και κόστος κατασκευής, με αποτέλεσμα την αύξηση του αρχικού προϋπολογισμού "ν" φορές, όπου "ν" όσον το δυνατόν μεγαλύτερο.

Οι ευθύνες των κακοτεχνιών

Το πλέον ενδιαφέρον στάδιο της όλης διαδικασίας. Τυχόν αστοχία του έργου (αισθητική ή κατασκευαστική), έχει το ασύγκριτο πλεονέκτημα της ΜΗ ευθύνης.
Έτσι, από την άποψη του μελετητή ευθύνεται χωρίς άλλο ο εργολάβος και ο εργοδότης με τις περικοπές και τις "φτηνιάρικες" λύσεις που εφάρμοσαν. Στην περίπτωση που είναι διαφορετική η επίβλεψη - φταίει και αυτή.
Για τον κατασκευαστή, ευθύνεται ο μελετητής για την ανεφάρμοστη αρχιτεκτονική του λύση και ο εργοδότης για την λανθασμένη μελέτη που του έδωσε.
Για τον εργοδότη τέλος, ίσως φταίει το κακό το ριζικό του, που στην περίπτωση των Δημοσίων έργων σημαίνει και μια πρωτοφανή κατασπατάληση δημοσίου χρήματος, αφού βέβαια οι βελτιώσεις, οι επανακατασκευές και γενικά οι αλλαγές κοστίζουν.
Το Ηλίθιο του ισχύοντος συστήματος παραγωγής κτιρίων στην Ελλάδα (διάκριση μελετητών - κατασκευαστών, στενοί αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί, κλπ.) είναι νομίζω προφανές. Το θέμα είναι, αν τελικά θέλει κάποιος να το αλλάξει αφού στην σημερινή του μορφή μοιάζει να τους βολεύει όλους.