Χαρακτηριστικά του περιβαλλοντικού αυταρχισμού

Ο επιστημονισμός

Αν και ένα από τα συστατικά στοιχεία του περιβαλλοντικού αυταρχισμού είναι ο κριτικός προς την επιστήμη λόγος, αυτό καθόλου δε σημαίνει πως παραιτείται από την αξίωση για επιστημονικότητα των συμπερασμάτων του ή καλύτερα πως παύει να αξιώνει πως μόνο η δική του πρόταση στηρίζεται στα πορίσματα της αμερόληπτης επιστημονικής ανάλυσης...
Σε όλα τα έργα του ρεύματος παρουσιάζεται με μεγάλη φροντίδα η επαρκής τεκμηρίωση, μέσω πορισμάτων που προέρχονται από τις επιστήμες του περιβάλλοντος... Η αντικειμενικότητα των αναφερόμενων στοιχείων που προέρχονται από τις θετικές επιστήμες αποτελεί στα έργα αυτά αντικείμενο μόνιμης προσοχής...
Εκεί που ο περιβαλλοντικός αυταρχισμός έρχεται σε σύγκρουση με το κυρίαρχο επιστημολογικό παράδειγμα είναι με τον πολυτεμαχισμό της γνώσης, την υπέρμετρη εξειδίκευση. Υιοθετεί ο περιβαλλοντικός αυταρχισμός μία κοινότυπη επιστημολογική κριτική, απαντώντας - όπως συχνά κάνουν οι ολοκληρωτισμοί- σε ένα σωστό ερώτημα με λανθασμένο τρόπο. Αντί της επιστημολογικής ενότητας προτείνεται η υποταγή της αισθητικής, της ηθικής, της λογικής και της φιλοσοφίας στην υπέρτατη αλήθεια της "σωτηρίας του πλανήτη", προτείνεται η αναγωγή της οικολογίας "σε βάση του πράττειν, σε βάση της πολιτικής" (Beck, 1998)...

Η συναισθηματική φόρτιση

Όπως ανέφερε ο Πόπερ (1982 [1945]), ο ολοκληρωτισμός συνδέεται με την έκκληση στις συγκινήσεις και τα πάθη, ο ανορθολογισμός με την αίσθηση του επείγοντος. Η "αναδυόμενη αίσθηση του επείγοντος [που] ενώνει θρησκευτικούς ηγέτες, πολιτικούς και πολίτες" (Harvard, 1998) τονίζει τη σημασία του έργου της σωτηρίας του πλανήτη, το αναδεικνύει σε υπέρτατο καθήκον. Συχνά η αίσθηση του επείγοντος τονίζεται με την καταστροφολογία: ο περιβαλλοντικός αυταρχισμός "σκέφτεται τα πάντα με βάση τη χειρότερη προοπτική", όπως ακριβώς είχε γράψει η Arendt (1988: 278) ότι κάνουν οι ολοκληρωτισμοί... Όταν μάλιστα οι προβλέψεις αυτές συνοδεύονται από την απειλή πως το μελλον θα δείξει, τότε κάθε ορθολογικός διάλογος καθίσταται αδύνατος (όπως μιλώντας για τον ολοκληρωτισμό και πάλι ανέφερε η Άρεντ)...

Η κοινωνική ετερονομία και τελεολογία

Η ομοιότητα της φυσικής με την κοινωνική λειτουργία είναι ένα από τα μόνιμα μοτίβα του περιβαλλοντικού αυταρχισμού. Στον Λόβλοκ, εμποτίζει όλο του το έργο: "Όπως ακριβώς η ανοχή κάποιας εκκεντρικότητας είναι το σήμα κατατεθέν ενός πλούσιου και επιτυχημένου πολιτισμού, έτσι συμβαίνει και με τις βιολογικές εκκεντρικότητες" (Lovelock, 1979: 139). Αλλού ο Λόβλοκ (1990: 14) θεωρεί "σημαντικούς τους παραλληλισμούς ανάμεσα στην εξέλιξη των κυττάρων και την εξέλιξη της ανθρώπινης κοινωνίας και (την κατάδειξη της αντίθεσης) ανάμεσα στην υγιή εξέλιξη των κυτάρρων... και την κάθε άλλο παρά υγιή οργάνωση της οικονομίας και της πολιτικής στην ανθρώπινη κοινωνία"...

Η ανωτερότητα των οπαδών

Όλοι οι ολοκληρωτισμοί απένειμαν εύσημα στους οπαδούς τους...
...o Foreman (1991) κάνει το μικρό βήμα που χρειάζεται, ώστε να φθάσει σε ρατσιστικές θέσεις. Γράφοντας για το γονίδιο της άγριας φύσης εκφράζεται από το συγγραφέα η υπόθεση, "που τη δέχεται όλο και περισσότερο" (σ.56), πως οι οπαδοί της "διατήρησης" διαφέρουν γενετικά από το Homo sapiens. Σύμφωνα με την υπόθεση οι οπαδοί της άγριας φύσης είναι τα αντισώματα που παράγει η Γαία, για να αντιμετωπίσει την ανθρώπινη ασθένεια (τη humanox) ανασύροντας ένα εν υπνώσει γονίδιο που πιθανό να προέρχεται από τον άνθρωπο του Νεάντερταλ. Δημιουργεί έτσι η Γαία "μία νέα ράτσα... ανθρώπων που αγαπούν την άγρια φύση, που είναι πρωταρχικά νόμιμοι στη Γη και όχι στο Homo sapiens...




Νίκος Ράπτης, Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Αγωγή: Το Θεωρητικό Πλαίσιο των Επιλογών, Εκδόσεις Τυπωθήτω - Γιώργος Δάρδανος, Αθήνα, 2000.
(αποσπάσματα από το βιβλίο)