Με αφορμή το αεροδρόμιο και την Αρχιτεκτονική του Calatrava

Ημερομηνία: Μάρτιος 2001

(Το άρθρο αυτό είχε σταλεί στις εφημερίδες ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ και ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, δεν δημοσιεύθηκε ποτέ, αλλά έχει ενδιαφέρον η ανάγνωσή του μετά τις εξελίξεις και τον προβληματισμό που ακολούθησε τις απ'ευθείας αναθέσεις και τον τρόπο που έγιναν και που όλοι πλέον γνωρίζουμε.)

Του Αθ.Ζούλια αρχιτέκτονα-πολεοδόμου

Τους τελευταίους δύο μήνες ζούμε την πραγματοποίηση του νέου αεροδρομίου της Αθήνας ενός σημαντικού έργου για την σύγχρονη Ελλάδα που σίγουρα θα αποτελέσει σταθμό στην ιστορία της καθώς θα την αναδείξει σε κυρίαρχο κόμβο για τις Ευρωπαϊκές και Διεθνείς Αερομεταφορές. Έχουμε, νομίζω, όλοι πεισθεί για την τεχνολογική του υπεροχή και για την ενσωμάτωση των σημαντικότερων τεχνολογικών εξελίξεων στον τομέα της τεχνολογίας των αεροδρομίων και ασφαλώς δεχόμαστε ότι είναι ένα από τα μεγαλύτερα αναπτυξιακά έργα της χώρας μας.

Παρακολουθώντας τους δύο αυτούς μήνες και εγώ όπως όλοι μας, τον βομβαρδισμό της πολιτικής προπαγάνδας, ένθεν και ένθεν, για το πόσο καλός είναι ο Υπουργός που μας έφτιαξε το αεροδρόμιο ή το πόσο καλύτερο θα το έφτιαχνε ο κάποιος άλλος Υπουργός της αντιπολίτευσης, νοιώθω την ανάγκη να αντισταθώ και να προσπαθήσω να βρω νηφάλια πως θα πρέπει να αποδώσουμε τα του Καίσαρος τω Καίσαρι.

Αν πάρουμε τα πράγματα με την σειρά, και αν τα δούμε από την σκοπιά του μηχανικού και του τεχνικού, θα πρέπει νομίζω πρώτα από όλα να συγχαρούμε τον βασικό Ανάδοχο του έργου, στην συνέχεια όλες τις κατασκευαστικές εταιρείες, ελληνικές και ξένες καθώς και τους πολυάριθμους αρχιτέκτονες που μελέτησαν με επιτυχία διάφορα επιμέρους θέματα και κτίρια, και τους μηχανικούς και τεχνίτες που δούλεψαν και υλοποίησαν το έργο αυτό αντιμετωπίζοντας και επιλύωντας καθημερινά χιλιάδες τεχνικά προβλήματα για τα οποία να είστε σίγουροι ούτε ο κ.Λαλιώτης ούτε κανείς από την ΝΔ ούτε καν ο κ.Μάνος δεν έχουν καταλάβει τίποτα.

Αυτό που εγώ δεν καταλαβαίνω είναι γιατί ένα μεγάλο τεχνολογικό επίτευγμα το στερούμε από τους πραγματικούς του δημιουργούς και το αποδίδουμε αποκλειστικά σ'αυτόν ή αυτούς που πήραν τις πολιτικές αποφάσεις. Γιατί πρέπει να διαπαιδαγωγήσουμε τα παιδιά μας με την αντίληψη ότι την μεγαλύτερη αξία δεν την έχει ο ποιών ένα έργο αλλά ο αποφασίζων για την διαχείριση των χρημάτων του ελληνικού προϋπολογισμού.

Συμφωνώ να συγχαρούμε και την πολιτική βούληση για την πραγματοποίηση του έργου αλλά να την βάλουμε στα πλαίσια του επαίνου για την χρηστή διάθεση και διαχείριση του δημοσίου χρήματος και όχι να της δίνουμε την ηρωική διάσταση που επιχειρεί να δώσει η πολιτική προπαγάνδα, είτε στην θετική είτε στην αρνητική της διάσταση.

Ας δούμε όμως τα πράγματα για λίγο και από την σκοπιά της Αρχιτεκτονικής και Αισθητικής που σε άλλες εποχές ήταν κυρίαρχες για την αξιολόγηση ενός έργου, ιδίως στην χώρα μας.

Κατά σύμπτωση αυτή την περίοδο υπάρχει στην Εθνική Πινακοθήκη η έκθεση ενός σημαντικότατου Αρχιτέκτονα του καιρού μας, του ισπανού Σαντιάγκο Καλατράβα. Παρακολουθώντας με θαυμασμό τις εμπνευσμένες δημιουργίες του, ιδίως στον τομέα των αεροδρομίων και των σταθμών Μετρό που ομόρφυναν ένα σωρό ευρωπαϊκές πόλεις, μεγάλες και μικρές, και συγκρίνοντας τα με την προσεγμένη και αισθητικά λιτή αλλά απρόσωπη και κοινότυπη μορφή και των δύο μεγάλων μας έργων - αεροδρομίου και Μετρό (με εξαίρεση δύο τρεις σταθμούς) - αναρωτιέμαι πότε επιτέλους θα δώσουμε στην έμπνευση και την δημιουργία την προτεραιότητα που της αξίζει. Επιτέλους ας πάψουμε να θεωρούμε ότι τα κριτήρια επιτυχίας ενός έργου είναι αν τελείωσαν έγκαιρα οι δρόμοι που οδηγούν σ'αυτό ή αν οι ιμάντες για τις βαλίτσες λειτουργούν σωστά ή ακόμα αν είναι καθαροί οι γρανίτες και τα πλακάκια που επενδύουν τους τοίχους και "ντηζαϊνάτα" τα γκισέ με inox και χρωματιστό μέταλλο. Το πιο σοβαρό κατά την γνώμη μου είναι ότι στην χώρα που γεννήθηκε η Αρχιτεκτονική, δύο από τα πιο σοβαρά έργα του αιώνα μας έγιναν χωρίς να ληφθεί σοβαρά υπ'όψη η αρχιτεκτονική έμπνευση, η παράμετρος αυτή που ομορφαίνει για πάντα την ζωή μας και ευφραίνει την καρδιά και τη σκέψη μας.

Σύντομα, πολύ σύντομα οι γρανίτες θα φθαρούν, τα πανέλα θα τρυπήσουν, τα πλακάκια θα ξεκολλήσουν, οι παράτες των εγκαινίων θα τελειώσουν, και αυτό που θα μείνει τελικά θα είναι η αίσθηση ότι άλλη μια ευκαιρία να ομορφύνουμε αυτή την πόλη χάθηκε. Και όταν σε έργα τρισεκατομμυρίων παραγκωνίζεται και περιθωριοποιείται η Αρχιτεκτονική, σε επιμέρους παρεμβάσεις σχεδιασμού κάποιων μαγαζιών, ή κάποιων μεμονωμένων κτιρίων, ή κάποιων μεμονωμένων όψεων , από ποιόν επιτέλους θα περιμένουμε την ενθάρρυνση της εμπνευσμένης αισθητικής παρέμβασης που θα αρχίσει να ομορφαίνει την πόλη μας και να την προικίζει με κτίρια σύμβολα;

Όταν ένα τόσο σημαντικό δημόσιο κτίριο που ανήκει σε όλους μας δεν μας δίνει την ανάταση και την προτροπή προς το διαχρονικό ωραίο, το εμπνευσμένο ωραίο, το ξεχωριστά ωραίο τότε ποιός θα το κάνει;

Πότε τέλος θα καταλάβουμε και εμείς αυτό που λέει ο Καλατράβα, "ότι θα πρέπει να ξεφύγουμε από την επίτευξη πραγμάτων που έχουν στόχο την κάλυψη κάποιων αναγκών μας και να περάσουμε σε ένα άλλο επίπεδο, όπου το βασικό κίνητρο θα είναι η ικανοποίηση η οποία θα προκύπτει από την ποιοτική καλυτέρευση - μέσω της αρχιτεκτονικής - του χώρου που μας περιβάλλει";